Nowy, wyjątkowy eksponat w Muzeum Etnograficznym im. E. Klemensa
Nasze zbiory wzbogaciły się o wyjątkowy eksponat – monety dominialne z Turzy Małej. Darczyńcą jest pan Marek Nowakowski, sołtys Turzy Małej.
Dwie sztuki monet są w nominale 10 („dukat”) i 1 („cydel”). Widnieje na nich napis: „ALF. OEHLRICH / KL. TAUERSEE” czyli:
Alfred Oehlrich – właściciel majątku w latach 1905 – 1919 (można przypuszczać, że monety pochodzą z tego okresu);
Klein Tauersee – z języka niemieckiego urzędowa nazwa Turzy Małej w Prusach Wschodnich;
Bardzo dziękujemy Panu Markowi za przekazane obiekty i rozbudowanie naszej kolekcji regionalnej. Jest to niezwykle ważna i ciekawa pamiątka, która świadczy o historii naszej okolicy.
~~
Monety dominialne są jedną z form monet zastępczych. Stosowane były przez właścicieli dóbr ziemskich już w XVI wieku. Na przestrzeni wieków wielokrotnie emisje takie krążyły zamiast lub równolegle z emisjami oficjalnymi. Przyczyn takiej sytuacji był brak pieniądza (najczęściej zdawkowego) w obiegu pieniężnym czy też dążenie do zamknięcia obiegu pieniężnego, co mogło przeciwdziałać inflacji.Należy zaznaczyć, że obieg monet dominialnych w jeszcze większym stopniu uzależniał chłopa od pana. Początkowo stanowiły one wewnętrzny środek płatniczy i rozliczeniowy pomiędzy właścicielem folwarku, a zatrudnionym w nim chłopem pańszczyźnianym. Ten system zapłaty miał określony cel ekonomiczny, przynoszący olbrzymie korzyści właścicielowi posiadłości ziemskich. Za uzyskane za pracę „płacidła” chłop mógł regulować należności zakupów w spichlerzu, młynie, browarze, gorzelni i karczmie pańskiej.
W XIX i na początku XX wieku na obszarze całych ziem polskich nastąpił rozwój tej formy rozliczeniowej. Miał on związek ze zmianą modelu rolnictwa po reformach uwłaszczeniowych. Stosowane jednak w przeszłości znaki monet dominialnych zmieniły swoją funkcję, stały się rozlicznikiem za wykonaną pracę. Wydawane one były zatrudnionym w majątkach bezpośrednio po wykonaniu określonej jednostki pracy. Znaki te posiadały odpowiedni umowny przelicznik na obowiązującą walutę obiegową. Kantor dworski na podstawie przedłożonych przez robotników rolnych do zwrotu znaków rozliczeniowych obliczał i dokonywał formalnych wypłat gotówkowych.
Źródło: Dzikowski J., Przyczynek do badań nad dominialnymi znakami rozliczeniowymi XIX i XX wieku, [w]: Rocznik Muzeum Narodowego w Kielcach, Tom XVII, Kielce 1993, s. 243-251.
