Herbarium znad Welu – gatunki maja cz. 2
Po raz kolejny witamy w maju i zapraszamy do poszukiwania kolejnych gatunków!
Przedstawiamy kolejne majowe rośliny do zielnika. Zachęcamy do wiosennych rodzinnych spacerów, równocześnie zapraszając do wspólnej zabawy w poszukiwania 🙂
Przypominamy: zbieramy tylko nadziemne części roślin!
1. Glistnik jaskółcze ziele (Chelidonium majus L.)
Bylina z rodziny makowatych. Kwitnie od maja do września, a kwiaty zamykają się w czasie niepogody. Zarówno naukowa nazwa rodzajowa Chelidonium (jęz. grecki „jaskółka”), jak i nazwa zwyczajowa w języku polskim (jaskółcze ziele) nawiązuje do tych ptaków. Wiąże się to ze zbieżnością terminów zakwitania i zamierania glistnika z terminami przylotów i odlotów jaskółek, co opisano już w I w. n.e. W języku polskim roślina ta miała wiele nazw ludowych, a najstarszą udokumentowaną jest „złotokwiat” z połowy XV w.
Namalowane okazy glistnika występują na XV-wiecznym ołtarzu Wita Stwosza w Kościele Mariackim w Krakowie.
Tradycja zastosowań leczniczych jaskółczego ziela sięga starożytności, ale w XXI w. ograniczono, a w 2025 roku zakazano stosowania go w suplementach diety, z powodu potwierdzonej hepatotoksyczności (wywoływaniu uszkodzeń wątroby).
Występuje w cienistych i wilgotnych lasach liściastych i mieszanych, na żyznych glebach. Często ziemia wokół nich usłana jest zeszłorocznymi liśćmi, które tworzą warstwę ochronną przed wiosennymi przymrozkami.
Zdarzają się zatrucia spowodowane spożyciem dużej ilości glistnika lub jego przetworów!
Jak wygląda?
🌿kwiaty – korona składa się z czterech jajowatych płatków barwy żółtej, wielkości ok. 1 cm. Na kielich składają się dwie żółtozielone działki, które szybko odpadają. W środku jeden dwukrotny słupek z licznymi pręcikami. Kwiaty zwykle zebrane są po 3-8 sztuk w baldaszkach.
🌿korzenie o systemie palowym, z grubym (do 1 cm), stożkowatym, czarnobrązowym korzeniem głównym, żółtym w środku.
🌿łodyga okrągła, pusta w środku, zawierająca żółty sok, osiąga wysokość do ok. 90 cm i tworzy liczne rozgałęzienia.
🌿liście z wierzchu jasnozielone, od spodu jasnosine, o dość nieregularnym kształcie i karbowanych brzegach. Dolne liście o długich (do 5 cm) ogonkach i sporej (do 20 cm), pierzastosiecznej blaszce, górne o krótszych ogonkach i blaszce, trzyklapowe.
Gdzie go szukamy? W runie wilgotnych grądów i żyznych buczyn, na obrzeżach lasów i w zakrzaczeniach, w parkach, ogrodach i na siedliskach ruderalnych. Preferuje stanowiska zacienione.
2. Poziomka pospolita (Fragaria vesca L.)
Gatunek byliny należącej do rodziny różowatych. Stosowana również jako roślina uprawna, dzięki wysokim walorom smakowym i zdrowotnym czerwonych owoców, przypominających truskawki. Stosuje się je do wyrobu marmolad, konfitur czy kompotów, jak również spożywa bezpośrednio. Zarówno owoce, jak i młode liście wykorzystywane są również w ziołolecznictwie. Kwitnienie występuje od maja do czerwca, czasem powtórnie jesienią.
O znaczeniu poziomki w kulturze ludowej świadczy jej obecność w literaturze, kulturze i sztuce (namalowana występuje np. w ołtarzu Wita Stwosza).
Jak wygląda?
🌿kwiaty promieniste, drobne, o pięciu białych płatkach korony oraz żółtych słupkach i pręcikach na dnie kwiatowym, wyrastają po 3-10 na jednej łodydze, na krótkich szypułkach.
🌿pędy występują w postaci długich i cienkich rozłogów.
🌿łodyga cienka, wyrasta do ok. 20 cm wysokości.
🌿liście są trójdzielne i grubo piłkowane, środkowy znajduje się na krótkim ogonku, boczne są bezogonkowe. Z wierzchu mają barwę zieloną, od spodu szarawą.
Gdzie jej szukamy? W runie lasów widnych i słonecznych, na polanach i stokach, w widnych zaroślach. Preferuje miejsca słoneczne.
3. Pięciornik gęsi (Potentilla anserina L.)
Gatunek byliny kłączowej rodziny różowatych, o płożącym pokroju. Kwitnienie odbywa się od maja do września. Zarówno ziele, jak i korzeń wykorzystywane są w ziołolecznictwie jako środek o działaniu ściągającym, przeciwzapalnym, rozkurczającym mięśnie gładkie oraz pobudzającym wydzielanie soków trawiennych. Najczęściej gęsie ziele stosuje się przy biegunkach oraz innych zaburzeniach trawienia. Jadalne jest kłącze i liście, które można przygotować jak szpinak. Dawniej stosowany był w garbarstwie, ze względu na dużą ilość barwników.
Znany pod wieloma różnymi nazwami ludowymi, m. in. jako: srebrnik, gęsiówka czy dziewicze ziele.
Jak wygląda?
🌿kwiat – pojedynczy, złożony z pięciu złocistożółtych płatków korony, promieniste, o średnicy ok. 2 cm. Utrzymuje się na długiej szypułce. W środku liczne słupki i pręciki na wypukłym dnie kwiatowym.
🌿krótkie kłącze, zakończone rozetką liści.
🌿łodyga cienka, płożąca lub wznosząca się, czerwonawa, osiągająca do 80 cm długości.
🌿liście z wierzchu zielone, od spodu srebrzyste, nieparzystopierzaste, złożone z 7-25 listków, o pikowano-ząbkowatych brzegach.
Gdzie go szukamy? Na wilgotnych łąkach i pastwiskach, przydrożach i polach uprawnych jako chwast, także nad brzegami potoków, stawów i rowów. Preferuje miejsca wilgotne.
Życzymy miłych wrażeń podczas poszukiwań!
